Van Sint-Justus tot The Beatles: de dubbeltentoonstelling ‘Heiligen & Helden’ in Zutphen

Het Stedelijk Museum Zutphen en Museum Henriette Polak presenteren van 18 juli tot en met 15 november de dubbeltentoonstelling Heiligen & Helden, als onderdeel van het Zutphense erfgoedthemajaar Verering. Van heiligenvereringen en pelgrimages tot de bewondering voor hedendaagse iconen en idolen: de tentoonstelling laat zien dat verering van alle tijden is.

In de tentoonstelling Heiligen & Helden – Sint-Justus, Rubens en de pelgrims worden voor het eerst in 240 jaar twee topstukken herenigd. Het Sint-Justusreliek vindt zijn weg terug naar Zutphen en wordt getoond samen met het bijhorende altaarstuk Het wonder van Sint-Justus van Peter Paul Rubens uit 1636. Deze objecten worden vergezeld door bijzondere bruiklenen uit België en Nederland rondom het thema pelgrimage en verering.

In de late middeleeuwen bezat Zutphen belangrijke relieken van de kind-heilige Sint-Justus. Vanwege de Reformatie nam kanunnik Egbert Spitholt de kostbare schedel van de heilige mee naar Antwerpen om deze te bewaren. In zijn testament bepaalde hij dat het reliek zou terugkeren naar Zutphen zodra het katholieke geloof daar werd hersteld. Hoewel dat al in 1815 gebeurde, bleef de schedel in Antwerpen, waar deze sinds 1785 wordt bewaard in de Sint-Carolus Borromeuskerk.

Na Spitholts dood in 1627 ontstond in Antwerpen een Sint-Justuscultus. In opdracht van de Antwerpse uitgever Moretus schilderde de grote Vlaamse meester Peter Paul Rubens in 1636 een groot altaarstuk over het wonderbaarlijke verhaal van Sint-Justus. Dit monumentale werk bevindt zich sinds de negentiende eeuw in het Musée des Beaux-Arts in Bordeaux en reist speciaal voor de tentoonstelling Heiligen & Helden voor het eerst naar Nederland.

Met het werk van Eddy Posthuma de Boer (1931-2021) geeft Museum Henriette Polak een eigen invulling aan het thema pelgrimage. De tentoonstelling Heiligen & Helden – Iconische foto’s van Eddy Posthuma de Boer werpt een nieuw licht op zijn oeuvre, dat een heel leven omvat en waarin hij een groot aantal reizen ondernam. Als fotograaf-reiziger wist hij op natuurlijke wijze met interesse, nieuwsgierigheid en met een ogenschijnlijk nonchalante cameraklik de meest wezenlijke momenten te vangen.

In de wereld van de fotograaf spiegelt de rauwe werkelijkheid zich keer op keer aan de poëzie van het bestaan. Of het nu gaat om de ziel van een plek of een devote menselijke sfeer, de manier van kijken van Posthuma de Boer is niet die van een afzijdige passant, maar van iemand die het kijken met compassie in zijn hart heeft gesloten, in een wereld vol heiligen en helden. Wat op het eerste gezicht misschien ‘gewoon’ of ‘eenvoudig’ is, blijkt een smeltkroes van stemmingen en zelfs vereringen te herbergen. Landarbeiders, jazzlegendes, een schilder met verfsporen op zijn overall, een schrijver achter haar bureau, een trotse oorlogsveteraan, gelovigen en hun rituelen, een moeder met kind. Heiligen en helden zijn overal.

Bij de dubbeltentoonstelling Heiligen & Helden verschijnt een publicatie, verkrijgbaar in de museumwinkel.